Platenspeler mono platen digitaliseren stereo plug-in

Je staat voor je kast vol oude mono-platen. Denk aan die vintage jazz-collectie van je opa of de eerste Elvis-singles. Je wilt ze digitaliseren op je computer, zodat je ze ook onderweg kunt luisteren.

Je sluit je platenspeler aan, zet een opnameprogramma aan en hoort het geluid alleen uit je linkerkanaal komen.

Dat voelt niet goed. Je wilt dat warme, volle geluid van die ene naald door die ene groef, maar dan in stereo. Dat kan. Je bent namelijk je mono-signaal aan het oprekken naar stereo.

Wat is een mono-plaat eigenlijk?

Een mono-plaat is een echte old-school. De muziek staat in één enkele groef gebeiteld.

Er zit dus maar één audio-signaal in die wand van de groef. Vroeger, in de tijd van de beste platenspeler die je opa had, was dat de standaard. Alle geluiden, van bas tot zang, werden door elkaar gemixt en op één spoor gezet.

Als je zo’n plaat afspeelt op een moderne draaitafel met een stereocartidge, krijgt dat ene signaal twee keer hetzelfde mee: links en rechts. Het resultaat? Een geluid dat alleen maar uit de linkerbox komt.

Dat voelt scheef en leeg. De digitale wereld waarin we nu leven is gemaakt voor stereo.

Luisteren via je telefoon, je laptop, je Bluetooth-speaker: het zijn allemaal stereosystemen. Dat ene, smalle geluidsspoor past daar niet in. Je mist de beleving, de ruimte. Het voelt alsof je naar een film kijkt die in zwart-wit is opgenomen, terwijl de technologie kleur toelaat. Je wilt die muziek weer tot leven brengen.

Waarom je die ene naaldbreedte wilt oprekken

Je bent niet zomaar een trucje aan het toepassen. Je haalt meer uit je collectie.

Door dat ene mono-signaal slim te verspreiden over twee kanalen, creëer je een geluidsbeeld. Het voelt voller, warmer. Stel je voor: je draait een plaat van The Beatles in mono. In plaats van dat het geluid uit één kant knalt, lijkt het alsof de band voor je staat.

De bas zit in het midden, de gitaren zijn wat breder getrokken. Het klinkt minder 'dichtgesmeerd'.

Het is alsof je een oude, verkleurde foto een beetje kleur geeft.

Je verandert de essentie niet, maar je maakt het wel aangenamer om naar te kijken. Of in dit geval: om naar te luisteren. Je maakt de muziek klaar voor de huidige tijd.

Je kunt het makkelijker bewerken, de bas wat aanzetten of de hoge tonen bijschaven. Dat werkt veel fijner met een stereo-signaal. En eerlijk is eerlijk: het klinkt gewoon veel beter op je hoofdtelefoon tijdens de treinreis naar je werk.

De kern van de zaak: de stereo plug-in

Het geheim zit 'm in de software. Je hoeft niet eens een duur programma te hebben.

Er bestaan speciale plug-ins die je in je opnamesoftware (DAW) kunt laden.

Denk aan programma's als Audacity (gratis), Adobe Audition of de professionelere DAW's. Zo’n plug-in is een stukje gereedschap dat je audio-signaal verwerkt. Het neemt je linkerspoor (het mono-signaal) en maakt er slim een sterspoor van.

Hoe werkt dat dan? De plug-in past een trucje toe dat 'mid/side' verwerking heet, of maakt gebruik van delay.

De basis is simpel: het ene kanaal hou je precies zoals het is. Het andere kanaal bewerk je op een speciale manier. Soms voeg je een minieme vertraging toe van bijvoorbeeld 1 tot 20 milliseconden. Soms draai je de fase een klein beetje.

Het oog (of eigenlijk het oor) ziet geen verschil, maar je brein registreert dat het geluid vanaf twee verschillende punten komt.

Zo ontstaat de illusie van ruimte. Je begint met het inladen van je opname. Je selecteert het stukje audio.

Dan open je de plug-in. Je kiest een preset die bijvoorbeeld 'Mono to Stereo' heet, wat ideaal is bij een platenspeler digitaliseren met de juiste software.

Je hoort direct het effect. De muziek springt van het midden naar de zijkanten. Je kunt de parameters zelf verder finetunen.

Hoe breed wil je het hebben? Hoe diep? Je bent de regisseur van je eigen geluid. Het is een kwestie van proberen tot het goed voelt.

Prijzen en opties: van gratis tot pro

Je hoeft echt geen honderden euro's uit te geven. Er zijn genoeg opties voor elke portemonnee.

• Gratis (€0): De meeste DAW's hebben standaard tools. In Audacity kun je bijvoorbeeld werken met de 'Invert' en 'Vertraging' functies om een stereo-effect te creëren. Daarnaast zijn er gratis VST-plug-ins te vinden, zoals 'Stereotool' of basisversies van 'Ozone Imager'. Dit is perfect om te beginnen.
• Betaalbaar (€20 - €60): Hier vind je de echte aanraders. Kijk naar plug-ins van FabFilter (die hebben vaak demoversies) of de 'Widener' van iZotope. Deze zijn makkelijker in gebruik. Ze hebben visuele meters waardoor je precies ziet wat er gebeurt. Je investeert een klein bedrag voor een veel professioneler resultaat.
• Pro (€100+): Als je echt serieus bent met je archief, zijn er de topstukken. Denk aan de 'Center' van Sonnox of de 'Saturate' van FabFilter. Deze doen meer dan alleen stereo verrijken; ze zuiveren het geluid, halen ruis weg en geven die klassieke warmte die vinyl zo kenmerkend maakt. Dit is voor de liefhebber die de beste platenspeler heeft en het maximale uit zijn collectie wil halen.

Denk eraan: een plug-in is maar een deel van de keten. De kwaliteit van je platenspeler en je naald bepalen voor 80% het resultaat. Een goedkope platenspeler met USB interface zal altijd een mat geluid geven, zelfs met de beste software. Zorg dat je basis goed is.

Praktische tips voor het beste resultaat

Voordat je begint met klikken, zorg je dat je input zuiver is. Zorg dat je platenspeler goed is afgesteld.

Een goede naald (bijvoorbeeld een Ortofon 2M Red) levert veel meer detail dan een standaard naaldje.

Zorg dat je draaitafel stabiel staat. Een trillende tafel geeft rommel in je opname. Volg onze vinyl opname gids en sluit je platenspeler aan op een phono-voorversterker.

Die boost het signaal namelijk naar het juiste niveau voor je computer. Zonder die voorversterker klinkt het geluid heel stil en blikkerig.

Neem je opname op in een hoogwaardig formaat. Kies voor WAV of AIFF, niet voor MP3. Neem op met een sample rate van minimaal 44.1 kHz en een bitdiepte van 16-bit, maar liever 24-bit. Zo vang je al het fijne detail van de vinylgroef op.

Je hebt later meer speelruimte om te bewerken zonder kwaliteit te verliezen.

Als je de stereo plug-in gebruikt, doe het dan subtiel. Te breed gemaakt geluid voelt nep en onnatuurlijk. Luister goed of de zang nog wel centraal staat en de bas niet vertroebelt.

Soms is een 'breedte' van 120% al genoeg. Wissel af en toe de plug-in uit om te horen wat het effect doet.

Je oor went snel. En tot slot: geniet van het proces. Je redt stukje geschiedenis.

Je pakt die oude kofferplatenspeler van je oma, of die strakke draaitafel die je net hebt gekocht, en je geeft die oude muziek een nieuw leven. Je maakt het klaar voor je kids, of voor jezelf. Het is zandloperswerk, maar wel met een geweldig resultaat.