Platenspeler azimut instelling naald uitgelegd

Je hebt net een nieuwe naald op je platenspeler gezet. Je zet een favoriet vinyl plaat op en ineens klinkt het niet meer zo schoon.

Het geluid is wat schel, de bas is niet strak, of er zit een vervelende bijtoon in.

Je draait even aan de toonarm en het wordt iets beter, maar perfect is het niet. Grote kans dat je azimut niet goed staat. Dit klinkt ingewikkeld, maar het is eigenlijk best simpel. Ik leg je uit wat het is, waarom het zo belangrijk is voor je geluid, en hoe je het zelf kunt checken en bijstellen.

Wat is azimut eigenlijk?

Stel je voor dat je een boek leest. De letters staan netjes op een rij.

Je ogen bewegen soepel van links naar rechts. Nu draai je het boek een klein beetje. De regels lopen scheef.

Je moet je ogen harder laten werken om de letters te volgen. Dat is precies wat er gebeurt met je naald als de azimut niet klopt.

Azimut is de hoek van je naald ten opzichte van de groef in de vinyl plaat.

De ideale stand is dat de naaldplaat (het kleine stukje waar de naald in zit) perfect parallel loopt met de groef. Als je er schuin instaat, lees je de informatie in de groef niet optimaal uit. Het is alsof je een schuin hangende scanner gebruikt; het beeld wordt vertekend. Je merkt het meteen aan het geluid.

Een verkeerde azimut zorgt voor een onbalans tussen het linker- en rechterkanaal. Hoogtonen worden schel, het stereobeeld kantelt naar één kant toe, en detail gaat verloren. Het is een van die instellingen die het verschil maakt tussen een goed geluid en een geweldig geluid.

Waarom is de juiste stand zo belangrijk?

Goede afstelling is de basis voor alles. Je hebt een prachtige platenspeler, een dure kofferplatenspeler of een high-end draaitafel, maar als de naald verkeerd staat, haal je nooit het maximale uit je vinyl collectie.

De naald moet zo recht mogelijk in de groef liggen om optimaal contact te maken. Alleen dan leest hij alle informatie correct uit. Een foute azimut zorgt voor slijtage.

Als de naald scheef staat, drukt hij ongelijk op de wanden van de groef.

Dit geeft niet alleen een vervormd geluid, maar het slijt je lp’s ook sneller. Je wilt je kostbare platen natuurlijk zo lang mogelijk mooi houden. Het geluidsbeeld wordt er ook door beïnvloed. Een correcte azimut geeft een mooi breed stereobeeld.

Instrumenten en stemmen krijgen hun eigen plek in de ruimte. Als het scheef staat, voelt het geluid vaak kleiner aan of verdwijnt er diepte. Je mist de precisie en de rust in de muziek.

Hoe check en stel je de azimut in?

Het goede nieuws is dat je het zelf kunt controleren. Je hebt geen dure apparatuur nodig.

Er zijn een paar simpele methoden die je thuis kunt proberen. Het enige wat je nodig hebt is een speciale testplaat, je eigen oren, en een beetje geduld. De meest betrouwbare manier is het gebruik van een azimut-testsignaal. Dit vind je op speciale testplaten, zoals de Ortofon Test Record of vergelijkbare modellen.

Dit zijn geluidstonen die precies in het midden van het spectrum zitten. Je luistert of beide kanalen even luid zijn.

Een andere makkelijke manier is het gebruik van een speciale azimut-uitlijningskaart of een app op je telefoon.

1. Zet je platenspeler op een stabiele ondergrond. Zorg dat de toonarm waterpas is.
2. Speel een testsignaal af (bijvoorbeeld een 1 kHz toon) dat in het midden van de groef staat.
3. Luister aandachtig naar beide luidsprekers. Hoor je een verschil in volume?
4. Draai heel voorzichtig aan de azimut-schroef (meestal bij de headshell). Dit is een kleine aanpassing.
5. Probeer het geluid zo evenwichtig mogelijk te maken. Het geluid moet helder zijn zonder scherpe bijtoon.
6. Test daarna met een muziekfragment dat je goed kent. Let op de breedte van het stereobeeld.

Sommige platenspelermerken leveren een handig hulpmiddeltje mee. Je legt dit op de plaat en kijkt of de lijnen recht lopen. Dit geeft je een visueel hulpmiddel naast het auditieve.

Hieronder vind je een stappenplan om dit zelf te doen: Als je een instelbare headshell hebt, bijvoorbeeld van merken als Ortofon, Audio-Technica of Clearaudio, is het bijstellen vaak een kwestie van een schroefje losdraaien, de hoek verstellen en weer vastzetten. Doe het langzaam. Een klein beetje verandering heeft al groot effect.

Prijzen en modellen: van beginner tot expert

De mogelijkheid om azimut in te stellen hangt vaak samen met het type platenspeler of de headshell die je hebt. Vergeet daarnaast niet de naalddruk van je platenspeler goed in te stellen. Er zijn verschillende opties te koop, van simpele vaste systemen tot geavanceerde instellingen.

Standaard headshells (vaste azimut)
Veel standaard headshells op instapmodellen hebben een vaste azimut.

Je kunt dit niet bijstellen. Dit zie je vaak bij complete setjes op een kofferplatenspeler of een beginnende draaitafel.

De fabrikant heeft dit al voor je gedaan. Als het niet klopt, is het vaak een kwestie van de hele headshell vervangen. Prijzen voor een eenvoudige vervangende headshell liggen tussen de €15 en €30.

Merken zijn vaak universeel, maar passen wel op specifieke toonarmen. Headshells met instelbare azimut (mid-range)
Dit is waar het interessant wordt voor de serieuze luisteraar.

Headshells zoals de Ortofon 2M serie of de Audio-Technica AT-HS serie bieden vaak ruimte voor micro-verstellingen. Je kunt de naaldplaat iets kantelen. Deze headshells kosten tussen de €50 en €150. Ze zijn een prima upgrade voor een bestaande draaitafel.

Ze werken goed op de meeste standaard toonarmen, mits je rekening houdt met de effectieve massa van de toonarm, en geven je de controle terug over je geluid. Geavanceerde toonarmen en headshells (high-end)
Voor de echte liefhebber met een high-end platenspeler zijn er toonarmen waarbij de azimut volledig instelbaar is. Denk aan merken als Rega (met speciale accessoires), Pro-Ject (modellen zoals de X-Tension) of Technics (hoogwaardige modellen).

Hierbij kun je vaak de hele toonarm of een specifiek onderdeel kantelen.

De prijzen voor dergelijke systemen liggen tussen de €400 en €1500 voor de toonarm alleen. Dit is voor degenen die elke millimeter precisie willen. Speciale azimut correctie tools
Er zijn ook speciale tools te koop, zoals de Shure Azimut Tool of vergelijkbare merken.

Dit zijn kleine hulpmiddelen die je op de headshell kunt plaatsen om de hoek visueel te meten. Deze zijn vaak te koop voor tussen de €20 en €50. Ze helpen je om een goede startpositie te vinden voordat je gaat luisteren.

Praktische tips voor de beste afstelling

Als je de azimut eenmaal goed hebt staan, wil je dat zo houden. Toonarmen kunnen soms iets verschuiven door transport of stoten.

Zorg dat je altijd rustig te werk gaat. Forceer niets. De onderdelen zijn fragiel. Een veelgemaakte fout is het te ver doorschuiven van de naald.

Als je aan de azimut-schroef draait, doe dit dan in hele kleine stapjes.

Een kwart slag is vaak al te veel. Doe een kleine aanpassing, luister, en pas daarna weer verder. Onthoud dat de azimut maar één onderdeel is van de totale afstelling. Je moet ook letten op het gewicht van de platter, de tracking force, de anti-skate en de VTA (hoogte van de toonarm).

Als je eenmaal je azimut goed hebt staan, hoef je dit niet elke keer opnieuw te doen, tenzij je van naald wisselt. Dit scheelt een hoop tijd en zorgt ervoor dat je meer tijd overhoudt om gewoon te genieten van je vinyl.

Heb je een kofferplatenspeler? Controleer dan of de arm goed vastzit. Soms zit er bij deze modellen wat speling op.

Als je merkt dat de azimut steeds verschuift, kan het helpen om de headshell vast te zetten met een beetje extra tape of te kijken of het model geschikt is voor een upgrade.

Een goede afstelling maakt elk model beter, van een simpele beginnerstafel tot de beste platenspeler in je collectie.